{"id":1810,"date":"2022-03-06T18:49:18","date_gmt":"2022-03-06T18:49:18","guid":{"rendered":"https:\/\/ccf.fo\/?p=1810"},"modified":"2022-03-06T18:54:31","modified_gmt":"2022-03-06T18:54:31","slug":"ibd-granskingarverkaetlan","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/tarmfelag.fo\/?p=1810","title":{"rendered":"IBD-granskingarverk\u00e6tlan"},"content":{"rendered":"\n<p>IBD er ein stytting fyri enska heiti\u00f0 Inflammatory Bowel Disease, i\u00f0 er eitt felagsheiti fyri kronisku tarmbrunasj\u00fakurnar Crohns Disease og Ulcerosa Colitis.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cd F\u00f8royum er t\u00edttleikin av tarmbrunasj\u00fakum (IBD) lutfalsliga h\u00f8gur. Ors\u00f8kin til h\u00f8ga t\u00edttleikan er \u00f3kend, men greitt er, at talan er um eitt samsp\u00e6l millum eitt n\u00fa arv, immunverju, tarmbakteriur og umhv\u00f8rvi. \u00cd 2019 f\u00f3r ein granskingarverk\u00e6tlan \u00ed gongd, sum skuldi kanna hetta samsp\u00e6li\u00f0 og greina, hv\u00ed so n\u00f3gv f\u00f3lk \u00ed F\u00f8royum f\u00e1a tarmbrunasj\u00fakur. Verk\u00e6tlanin er skipa\u00f0 solei\u00f0is, at kanningar\u00farslit hj\u00e1 einum sj\u00fakub\u00f3lki v\u00f3r\u00f0u samanborin vi\u00f0 kanningar\u00farslit hj\u00e1 einum samanberingarb\u00f3lki. 54 IBD-sj\u00faklingar eru vi\u00f0 \u00ed sj\u00fakub\u00f3lkinum, og um 160 FarGen-luttakarar j\u00e1tta\u00f0u at vera vi\u00f0 \u00ed hesum samanberingarb\u00f3lkinum.<br>Ein partur av verk\u00e6tlanini sn\u00fdr seg um at samanbera lutfalli\u00f0 av tarmbakteriub\u00f3lkum, eisini r\u00f3pt mikrobiomi\u00f0, hj\u00e1 hesum b\u00e1\u00f0um b\u00f3lkunum fyri at vita, um henda vitan m.a. kann avd\u00faka, um hesi vi\u00f0urskifti hava \u00e1virkan \u00e1 h\u00f8ga sj\u00fakut\u00edttleikan \u00ed F\u00f8royum. Ni\u00f0anfyri ver\u00f0ur greitt fr\u00e1 gongdini \u00ed hesum partinum.<br>Gransking hevur seinastu \u00e1rini sta\u00f0fest, at mikrobiomi\u00f0 \u00ed tarminum hevur alst\u00f3ra \u00e1virkan \u00e1 okkara heilsust\u00f8\u00f0u. T\u00edskil er ta\u00f0 av st\u00f3rum t\u00fddningi, at vit n\u00fa hava fingi\u00f0 kunnleika til, hvussu mikrobiomi\u00f0 hj\u00e1 f\u00f8royingum er samansett.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00f3\u00f0 og v\u00e6leydna\u00f0 lutt\u00f8ka<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Tal av m\u00f3ttiknum:<\/strong><\/td><td><strong>Luttakarar<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>Ulcerative Colitis luttakarar<\/strong><\/td><td><strong>Fr\u00edskir luttakarar<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>Skarnroyndum<\/strong><\/td><td>54<\/td><td>144<\/td><\/tr><tr><td><strong>Spurnabl\u00f8\u00f0um<\/strong><\/td><td>54<\/td><td>173<\/td><\/tr><tr><td><strong>H\u00e1ri\/Barnatonnum*<\/strong><\/td><td>20 \/4<\/td><td>0\/0<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Fyrsti li\u00f0ur \u00ed fyrireikingunum var at f\u00e1a luttakarar at geva s\u00edtt \u00edkast til granskingina. Vit settu okkum fyri at f\u00e1a tr\u00edggjar fr\u00edskar luttakarar fyri hv\u00f8nn luttakara vi\u00f0 IBD. Vit gle\u00f0ast um, at hetta m\u00e1li\u00f0 var\u00f0 rokki\u00f0, solei\u00f0is at vit kundu framlei\u00f0a tilfar, i\u00f0 gevur g\u00f3\u00f0 og \u00e1l\u00edtandi \u00farslit. Vit eru sera takksom fyri teir luttakarar, sum j\u00e1tta\u00f0u at vera vi\u00f0 \u00ed verk\u00e6tlanini.<\/p>\n\n\n\n<p><em>*Vit ste\u00f0ga\u00f0u skj\u00f3tt innsavningini av h\u00e1ri og barnatonnum,\u00a0t\u00ed hetta bleiv alt ov umfatandi og rigga\u00f0i ikki eftir vild.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yvirskipa\u00f0 fr\u00e1grei\u00f0ing um arbei\u00f0i\u00f0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dar innkomnu skarnroyndunum hava vit \u00fatvega\u00f0 DNA. \u00dar DNA-royndunum fingu vit fleirfalda\u00f0 mongdina av serst\u00f8kum bakteriellum \u00edlegum, samstundis sum alt menniskja-DNA var\u00f0 burturbeint. Vit hava s\u00ed\u00f0ani sett egi\u00f0 DNA-fingramerki \u00e1 hv\u00f8rja einstaka skarnroynd, sum er t\u00fdtt vi\u00f0 einum h\u00e1t\u00f8kniligum sekvenseringst\u00f3li.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"476\" height=\"165\" src=\"https:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1811\" srcset=\"http:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image.png 476w, http:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image-300x104.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 476px) 100vw, 476px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>DNA-sekvensirnir v\u00f3r\u00f0u greina\u00f0ir solei\u00f0is, at vit kundu ey\u00f0merkja, j\u00fast hv\u00f8rjir bakteriub\u00f3lkar v\u00f3ru \u00ed einst\u00f8ku skarnroyndunum, samstundis sum vit eisini fingu innlit \u00ed lutfalli\u00f0 millum hesar b\u00f3lkar. St\u00f8ddfr\u00f8\u00f0iligu greiningarnar eru gj\u00f8rdar \u00ed samstarvi vi\u00f0 Statens Serum Institut fyri at tryggja, at \u00farslitini eru \u00e1 so h\u00f8gum st\u00f8\u00f0i, sum til ber.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"525\" height=\"137\" src=\"https:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1812\" srcset=\"http:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image-1.png 525w, http:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image-1-300x78.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 525px) 100vw, 525px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Goymsla<br><\/strong>Allar innkomnar skarnroyndir eru goymdar og skr\u00e1settar \u00ed tryggu goymsluni hj\u00e1 \u00cdlegusavninum saman vi\u00f0 \u00fatvega\u00f0u DNA-royndunum. D\u00e1turnar fr\u00e1 DNA-sekvensunum eru goymdar \u00ed tryggari \u201csuper-teldu\u201d hj\u00e1 \u00cdlegusavninum, sum Elektron umsitur. Eingin \u00f3vi\u00f0komandi hevur\u00a0\u00a0atgongd til hesa telduna. Um n\u00fdggj verk\u00e6tlan ver\u00f0ur sett \u00ed verk, har hesar skarnroyndir hava \u00e1huga, skal hv\u00f8r einstakur luttakari geva skrivliga v\u00e1ttan til hetta.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00darslit<br><\/strong>F\u00f8royska IBD-granskingarverk\u00e6tlanin er tann fyrsta, i\u00f0 l\u00fdsir mikrobiomini \u00ed tarmunum hj\u00e1 f\u00f8royingum. Granskingin var\u00f0 l\u00f8gd til r\u00e6ttis solei\u00f0is, at vit fingu ein tv\u00f8rskur\u00f0 av f\u00f8royska mikrobiominum. Luttakararnir umbo\u00f0a\u00f0u \u00f8ll \u00f8ki \u00ed landinum, eitt breitt aldursb\u00fdti, javnt kynsb\u00fdti, javnt b\u00fdti av n\u00fdggjum og gomlum IBD-sj\u00faklingum osfr. Hetta tryggjar dygdarg\u00f3\u00f0 \u00farslit, i\u00f0 kunnu sammetast vi\u00f0 tey hj\u00e1 l\u00edknandi verk\u00e6tlanum a\u00f0rasta\u00f0ni \u00ed heiminum. Samst\u00f8rv \u00edmillum fleiri vi\u00f0urkendar granskingarstovnar hava fer\u00f0 eftir fer\u00f0 v\u00edst, at tarmbrunasj\u00faklingar missa fj\u00f8lbroytni \u00ed mikrobiominum sammet vi\u00f0 fr\u00edsk. T\u00edskil var hetta eisini tann ni\u00f0urst\u00f8\u00f0an, i\u00f0 vit v\u00e6nta\u00f0u okkum. Men n\u00fa er greitt, at \u00farsliti\u00f0, sum fyriliggur, bleiv \u00f8\u00f0rv\u00edsi. \u00darsliti\u00f0 er sera forvitnisligt og stimbrar sj\u00e1lvsagt \u00e1hugan fyri \u00e1haldandi gransking \u00e1 \u00f8kinum, so ymsar hypotesur kunnu ver\u00f0a n\u00e1greina\u00f0ar.<\/p>\n\n\n\n<p>Vit hava sta\u00f0fest, at mikrobiomi\u00f0 hj\u00e1 fr\u00edskum f\u00f8royingum ikki er \u00f8\u00f0rv\u00edsi enn ta\u00f0 hj\u00e1 f\u00f8royingum vi\u00f0 Ulcerative Colitis (UC), &#8211; hv\u00f8rki vi\u00f0v\u00edkjandi fj\u00f8lbroytni ella n\u00f8gd av sm\u00e1verum. Men hyggja vit n\u00e1greiniliga eftir flokkingareindunum, finna vit m\u00f8guligar indikator-sm\u00e1verur, i\u00f0 eru h\u00e6kkandi ella l\u00e6kkandi hj\u00e1 UC-sj\u00faklingum sammett vi\u00f0 fr\u00edsk. Ein m\u00f8gulig indikator-sm\u00e1vera er ein bakteria \u00ed flokkingareindini Verrucomicrobia, sum eitur Akkarmansia. Hon er sera t\u00fd\u00f0andi fyri vi\u00f0l\u00edkahald av sunnum og m\u00f3tst\u00f8\u00f0uf\u00f8rum tarmum, men hj\u00e1 lutfalsliga st\u00f3rum parti av luttakarunum er Akkarmansia ikki at finna. Hetta s\u00e6st hj\u00e1 42% av UC-sj\u00faklingum og 23% av fr\u00edsku luttakarunum.<\/p>\n\n\n\n<p>Ta\u00f0 er umr\u00e1\u00f0andi at hava \u00ed huga, at \u00farsliti\u00f0 eru ein tv\u00f8rskur\u00f0ur. N\u00e1greinilig gransking krevst fyri at sta\u00f0festa, um m\u00f8guligu indikator-sm\u00e1verurnar kunnu n\u00fdtast sum ambo\u00f0 til sj\u00fakugreining ella pers\u00f3nliga sj\u00fakuvi\u00f0ger\u00f0 \u00ed framt\u00ed\u00f0ini. Um f\u00edgging f\u00e6st til vega, er \u00e6tlanin at halda fram vi\u00f0 hesum arbei\u00f0i, har vit hyggja at mikrobiominum hj\u00e1 f\u00f8royingum vi\u00f0 IBD, \u00e1\u00f0renn tey byrja upp\u00e1 heiliv\u00e1gsvi\u00f0ger\u00f0 sammett vi\u00f0 tr\u00edggjar og seks m\u00e1na\u00f0ir eftir, at vi\u00f0ger\u00f0in er byrja\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00edsindalig grein um kanningar\u00farslitini er j\u00fast komin \u00fat \u00ed v\u00edsindaliga t\u00ed\u00f0arritinum Inflammatory Bowel Diseases, sum er eitt vi\u00f0urkent amerikanskt t\u00ed\u00f0arrit hj\u00e1 American Crohn\u2019s and Colitis foundation, og kann lesast\u00a0 her:<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/academic.oup.com\/ibdjournal\/advance-article\/doi\/10.1093\/ibd\/izab355\/6524838\">https:\/\/academic.oup.com\/ibdjournal\/advance-article\/doi\/10.1093\/ibd\/izab355\/6524838<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Arbei\u00f0i\u00f0 var\u00f0 f\u00edggja\u00f0 av Granskingarr\u00e1\u00f0num, Sj\u00fakrakassagrunninum og Novo Nordisk Fonden.<br><br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"426\" height=\"163\" src=\"https:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1813\" srcset=\"http:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image-2.png 426w, http:\/\/tarmfelag.fo\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/image-2-300x115.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 426px) 100vw, 426px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>J\u00f3nger\u00f0 Midjord <em>MSc<\/em>, Master \u00ed heilsuv\u00edsindum og sj\u00fakrar\u00f8ktarfr\u00f8\u00f0ingur vi\u00f0 serkunnleika \u00ed gastroenterologi<br>K\u00e1ri Rubek Nielsen <em>MD<\/em>, serl\u00e6kni innan gastroenterologi og yvirl\u00e6kni \u00e1 medisinsku deild<br>Amanda Vang <em>PhD<\/em>, verk\u00e6tlanar\u00e1byrgdari vi\u00f0 serkunnleika innan immunologi og m\u00fdliskari l\u00edvfr\u00f8\u00f0i<br>Marjun \u00e1 Fr\u00ed\u00f0irksm\u00f8rk Berbis\u00e1 <em>Cand.Scient<\/em>, vi\u00f0 serkunnleika \u00ed m\u00fdliskari l\u00edvfr\u00f8\u00f0i og\u00a0 sm\u00e1verul\u00edvfr\u00f8\u00f0i<br>Noomi Gregersen <em>PhD<\/em>, verk\u00e6tlanarlei\u00f0ari fyri FarGen<br>Turi\u00f0 Hammer <em>Phd<\/em>, serkunnleika innan f\u00f3lkaheilsuv\u00edsindi og IBD \u00ed F\u00f8royum<br>Johan Burisch <em>MD<\/em>, <em>PhD<\/em>, serl\u00e6kni innan gastroenterologii vi\u00f0 serkunnleika innan IBD og g\u00f3\u00f0ur samstarvspartnari hj\u00e1 f\u00f8royska IBD granskingarb\u00f3lkinum. (ikki \u00e1 myndini)<br><br>Februar 2022<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>IBD er ein stytting fyri enska heiti\u00f0 Inflammatory Bowel Disease, i\u00f0 er eitt felagsheiti fyri kronisku tarmbrunasj\u00fakurnar Crohns Disease og Ulcerosa Colitis. \u00cd F\u00f8royum er<span class=\"more-button\"><a href=\"http:\/\/tarmfelag.fo\/?p=1810\" class=\"more-link\">Continue Reading<span class=\"screen-reader-text\">IBD-granskingarverk\u00e6tlan<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1814,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-1810","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-heilsa"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1810"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1810\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1815,"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1810\/revisions\/1815"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1814"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/tarmfelag.fo\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}